-   H.zate
-   Hmar Rûn

‘Hmangai nei vein I laka ka lungliemna hi hrethiem ve la chuh,
Dawnnaw hmangaina natzie hi mi hrethiempui ve ngei i tih’

Hringnun hi a inher a inher a, ei nuomna le ei nuomnawna-ah khawm a mi thuoilut hlak chu anih hi.
Facebook-a inthawkin ka hriet a, a hring a hrân khawma la hmu lovin a lakah ka lo luongliem ve em hlak. A thlalak thlirin hun le ni ka hmang zo a, ka ‘like’ngam naw a, fakselna (comment) ka pek ngam bawk nawh. Ka en a, ka thlir a, a status, a thlalak, a thilhril, a thilthaw iengkim ka lo thlir ve hlak. Sienkhawm, a takah ama hmu dingin ka va inlang ngam si nawh. A thlalak ringawt khawm ka hlimpui a, hlim deu-a Chîmchín (status) a hung sawpsuok pha ka lo hlimpui ve em em a, a hlimnaw pha a rukin ka lo lungngai ve em em hlak. Chuongang reng renga nun ka hmang lai chun ka huoisenna po po sawmkhawmin ‘Friend Request’ ka hei thawn ve ta a. A mi lo pawmnaw inlau khan ka thlantui a far ve fap-in ka hriet. Zingkar ka thawn-a zantieng chun ruol dinga ka fielna chu a hung pawm ta a, kha ni a ka lawm zie kha aw! a lo mak khawp el mihriem lawmna hi a lo va chin lawm lawm de aw!
Ruol kan ni a, a mi hriet ve na dingin tiin a thlalak, a thu sawpsuok reng reng ‘like’ naw ka nei nawh. chutaka inthawk chun ‘Poke’ ka tan nawk a, a tawp a tawpa chun ‘Inbox’tieng kan lut ve ta a. mak hi ka ti tawp thei nawh. ka dita ka ngainaa a zunah ka lo luongliem ve em em el anih. Ka hmu hlak khawm ani naw a, ama khawmin  ami hmu bawk nawh. ka hming tluonsuok tak-ngiel khawm a hrietnaw laiin a lakah ka lo luongliem em em el ani si. Hmangaina an lo ti hi hi hi ani thei ding am? Am? Dit ve mei mei/ mai mai? Ka lungril a buoi a, ka ngaituo a suksawl hlak si. Hi taka inthawk hin ka tunhma nun a min hrietsuok tir a. sms nuom zat zat thawn thei ani laia Gupshup le Tagg-a SMS Group siem uorlaia ka sms chat-mate a min hrietsuoktir a. Hmel inhmu thak loa ami lo ngaina ve ringawt a, keiin ka ringnaw lai vel kha. A ṭawngbau-hai dam kha a min hrietsuok tir a ‘Hmangai nei vein I laka ka lungliemna hi hrethiem ve la chuh, Dawnnaw hmangaina natzie hi mi hrethiempui ve ngei i tih’ a ti laia ienga khawm ka lo ngainaw dam kha tuhnungin ka insir thar a.  kha ka sms chat-mate le khan sms grup ka siem leia inhre kan ni a, a tir chun ‘Pu Editor’ tiin a mi hung biek ngat hlak. ‘ka phu nawh, editor ka ninawh’ka ti khawma inzatakin ami biek hlak a. ka laka a that le fel em leiin keikhawmin ka theida biknawh. Ka theida biknawh ti chu vawi tamtak topup ka thunpek a inthawk khan hrietthei ni mei atih. Sienkhawm, kei chun ngaizawng angin ka ennaw a, bakah, ka grup (group) siem a zawm leia inhre kan ni tlat leiin mimal inkungkaina neipui ka tumnaw ve hrim hrim anih. A mi ngainaa, a chanchin iengkim a sie a tha. Sunah iem a thaw a, zanah iem a mangah a hmu a, zingkar zantieng ieng hme am an hme. Sathu am a du lem ngathu, ngaizawng iengzat am anei ta a, hmur iengzat am a lo fawp tah ti chenin ka hriet vawng a, a nu le pa, a pi le pu, an sungkuo dinhmun, kuva dawr an nei thu chenin ka hriet. A ni tin nun chu ka ta anih ka ti ngamnaw a chu ka ta ding chun a hmang ve chieng annawm. Ka beidawng changin beiseina a mi pek a, a ma le khan khawvel hi inhawi ka ti ve rieu hlak. Chuonga thla tam kan inbiek hnung chun ka lakah beisei dang anei a, a ṭawngbau-in hril chie naw sienkhawm ka laka inthawk duot le ngaisak a phut ve a. “I mi ngaisaknaw taluo’ ti chie naw sienkhawm ‘Zingkar ka hei tho a, i msg ka beisei a, sienkhawm hmu ding a um sinawh. Zanah hlak ‘mangṭha’ ti beka i min thla ka beisei ve hlak a.” a ti dam khan ngaisak chu a beiseiin a phût ve ti chu a sukchieng. A lungril nat ka nuom biknaw a, ka theitawp chun ka ngaisak ve a, mi hei thaw vel dan a thiem em leiin  kei khawmin ka ngaina ve a ka lungril hi a hluo ve veng veng hlak. Zan ani a, kan inbiek a, kan in-text a , sun-a hlak hunawl kan nei chun kan inchat deu ran. A tir chun nghawk vieu langkhawm thla tam inbiek hnung chun ka ngaina ve a, zingkar ka hei tho a a sms ka hmunaw chun ka um a inhawi thei naw a, ka biek ngei ngei hlak. Zanah khawm a mi mangṭha naw chun imu inhniknaw rieu hin ka hriet a, ni khatah a rawl vawikhat bek ka hrietnaw chun kimnaw rieua inhrietna ka nei tlat hlak. Sienkhawm, hmel hmulo hmangaina zarluong-a hin ka ringna ka lo bang ve tlat naw leiin a thil hril hai khawm kha mên-ah ka thlak a, ka laka a beisei; hmangaina chu ruolthatna-in ka siempek lem si. Chuonga a beisei tak a hmu ta sinaw a chun a min kiengsan deu deu a , ami text inkhat deu deu a, ka ngaisak khawmin umzie a um ta nawh. Kum 2011 YMA Gen Conf a khawm ka ruolhaiin an inhmupuia kei chun a nachang ka hrietnaw el khelah ka hmu nuomnaw lei le a mi hril venaw leiin ka inhmupui ve naw a. A tawpa chun ‘Hmangai nei vein I laka ka lungliemna hi hrethiem ve la chuh, Dawnnaw hmangaina natzie hi mi hrethiempui ve ngei i tih’ a ti a, ‘Hmangai i nei ve pha leh tuta ka dinhmun hi la hrethiem ve i ta. Hmangaitu nei hlutzie hi la hrethiem ve i ta. A ṭawngbau khat khawm i ta dinga a hlu pha chun ka ta dinga i tawngbau khat khawm a hlutzie le i dawnna ngainobeinaw zet hai hi ka ta dinga a natzie chu la hrethiem ve el i tih. Chu huna chun nang le nang hi inmawl lan ti ita, sienkhawm, inhnu tang a tih. Damtakin mangtha le’ tiin a min thla ta a. A ṭawng le thilhrilhai kha iengkhawm ka awi ngainaw a, a mi dit thu le a mi hmangai thu a hril khawm kha ka awi ngai nawh. A sanchu ‘ralkang hmangaina hi ka ring ve tlat nawh’.
Khang ang tho khan hi a chanchin ka hril mek khawm hin a mi ringnaw ve ding anih ti chu ka hriet leiin bul ṭan dan ding khawm ka hrietthiem nawh. topui-a bo el dingin ka ring a, sienkhawm a bo sinawh, Bo nekin zuol tieng a pan lem si. A hming, a piengni, a inchuk zat hai a inthawk ṭanin muongchangin  ka hei biek ve ta a,ka ngainatna a zuol a, ka ngai ngawi ngawi. Kei ngei khawm hin ka hrietthiem nawh. Hieng ang hin ka la hmunaw nuhmei lakah ka buoi thei hi ka ring nawh. ka ditzie le ṭha ka ti zie hril lang kei ngei khawmin ka ringnaw leia mi pakhat ka lo hnawl ta ang khan a mi hnawl ve hi ka ring a. bakah, inzaktheinaw a mi ti ka ring a, ler taluo, nuhmei hmelṭha hmu taphawt ralkang a inthawk khawma ngaizawng tum el angin a mi hmu ka ring si. Chuongang mihriem ka ninaw zie chu thu le hla-in inzawt langkhawm a mi ring awm sinaw a. ‘ka muolpho nek chun beisei naw lem el ka tih’ hei ti ding hlak chun sungtienga inthawk meichawk ang elin ami hlieu vut vut el bawk si. A tawpa chun a ma le thla 3 sung fb a ruol kan ni hnung chun ka hei biek ve ta a.  kan inbiek a inhawi ka tina le inzaknain a mi tuom dan chu thuhmun zing anih. Ka ring nekin a fel a, ka biekna tha takin a mi dawn ve el hlak. ni tam chuonga fb-a inthawka kan inbiek hnung chun ka no. ka pek ve ta a, a no. ka hni nghal a. ‘a ti ta deu deu’ atia sienkhawm, ka ringnaw ang takin a mi pek ve khiet a, kha ni a ka lawm zie kha chu aw! no. indik a ni khawm ka ring chuong nawh. ka hei ensin a, a lo indik si. A no ka nei a inthawk chun hunawl ka nei zatin kan inbiek a, WhatsApp a inthawk kan inbiek deu tak a. sawt fang kan inbiek hnung chun ka ditzie le ṭha ka ti zie chu ka hril ve ta a. sienkhawm, ka lo ring ang hrimin ‘i ler hmel ie’, ‘i zei taluo, ka ring hlawlnaw che’, ‘hmel khawm inhmu loa indit ringawt dam chuh’ ti chu dawnna ka dawng anih. Sienkhawm, hi a chanchin ka hril mek ka dit em em, a tum lei ni thak loa ka lungril sukbuoitu em em tu hi a fel a, a nungchang chu khawm a mawi. A nun a innem em em a, a lungril innem vieu siin a nuomnaw le ṭhanaw nia a hriet a chun thawlui/nawrlui thei ani der nawh. a piengzie le a mit, a nakawr, a bieng, a iengkim el kha ka tading chun khawvel sukmawitu ani vawng. A hming, a khuo, a veng iengkim el kha ka tading chun hming mawi ani vawng ringawt el anih. Ama hi march thla-a pieng ani leiin ‘March Girl’ tiin ka phone-ah a hming ka sie el hlak. Hi ka March Girl hi a mak ve na em em chu a ta dinga iengkhawm ka ninaw lai zing hin ka lungril nat a ṭi lei am ani ding ṭha deu hin a min pawlpui hlak a.
Mi anga thu le hla thiem ni lang chu a hming hin hla ṭha tak tak phuok ve ngei ka tih, sienkhawm, ka thei ve nawh. Pu James Songate-in ala hmunaw ‘Isu krista’ hla a phuok khum el ang hin hmel la hmulo hla phuok khum ngawt thei dingin ka thiemna hi a lo inril tawknaw a, Pu L Keivom angin ‘Lalnunnem Ka ngai em che’ tia inkiu pui dingin thu le hla ka thiem ve sinawh. Pu Thangsawihmang, Pu Sawmvel, Pu Ruoivel le Zaneisang-hai angin ka thu thiemna hin a deizo si nawh. Alan Famhoite, LRS Puruolte, Joshua Amaw, Gospel Songate, Ramngaizuol songate le Nathanael Neingaite hai angin lekhathawn ziek kuordup ka thiem ve sinawh. A hril ṭan dan ding ka hrietnaw ang bawkin a tawp dan ding khawm ka hrietnaw a. ieng angin ziek le hril chu lo thiem reng khawm ni lang hril le zieka fiezo chi ani sinawh. A ninaw tawp khawma nuhmei thuziekthiem Rose Pulamte, Hazel Pakhuongte, le Rebecca Ṭhiek hai ang le CB Buhril ang bek hin thiemna hei nei met lang chuh ‘Its OK’ ani el awm si a. a ninaw vek khawmi Joseph Darngawn ang bekin ‘A Pawi ngei  maw!’ hei ti ve rawng rawng thei lang  chuh ka hmelsiet khawm hi a zie-um a ta. Ka hmangaina inhlan dan khawm ka thiem deu el rawi mawh. Ka ta dinga a ṭhatna hi ka hrilfie thiemnaw a,  a ṭhatna hril ka tum luot lei hin a sietna khawm hi  ka lo hril el khawm ka ring ta ie. A mi ringnaw taluo leia ‘ka ring hlawlnaw che’a hei ti dam kha ṭawngbau a thiemnaw zie suklangtu ani zing laiin a lungril tluongzie suklangtu ani nawk bawk si. A thlalak ringawt khawm ka tadinga a hlutzie ka hei hril laia a awinaw dan dam kha aw. A laka ka luongliem zie hi hrethiem ve sien chu a mi lunginsiet lem hiel awm si a. Hlim taka a mi siem thei ran dam hi a var nawh ti thei ani mawl nawh. A pieng, a ke, a ban, a sam a iengkiem el kha ka tading hin a mawi a, Tlang hrileng mei mei hin chu a del ve ngainaw hmel a put vei leh a lo hriltlang ve dam khan Lasi ni lovin Mihriem ngei ani zie a sukchieng a, khawl le siemfawm ani naw zie a suklang a ka tadinga a ṭhatna a sukzuol si. Inza em em a ka en ang bawk a a tadinga iengkhawm ni lo a min za der ve dan a hin sungkuo inkhawm nei ngainaw sungkuo-a inthawka chawrsuok a ninaw zie hriet thei anih. Hienga kan umlai hin kan chanchin chun inṭanna a phak chau alo ni ran si.
To be Kawntiniu…
29 April 2015